Kontratazio publikoan baliatzen den figura espezifiko bat, ahalbidetzen duena erakunde sozialen artean bakarrik lizitatzea eta adjudikatzea.

Kontratu erreserbatuetan, irabazi asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro bereziak (EZB) eta laneratze-enpresak (LE) soilik onartzen ahal dira lizitazio batean parte hartzeko edo kontratu bat esleitzeko.

Kontratu Publikoei buruzko apirilaren 13ko 2/2018 Foru Legearen 36 artikuluan araututa daude kontratu erreserbatuak (2018-04-17ko NAO).

Kontratu erreserbatua kontratazio publikoaren barneko legezko figura bat da, eta, haren bidez, “mugatu egiten da partaidetza”. Horrenbestez, bi enpresa-mota bakarrik aurkezten eta onartzen ahalko dira lizitazioetan: batetik, irabazi asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro bereziak, eta, bestetik, laneratze-enpresak.

Hori horrela, administrazio publiko batek kontratu bat erreserbatutzat jotzen duenean, baztertu egiten ditu beste erakunde-mota batzuk, eta berehalako ondorio bat eta onura bat bermatzen ditu; izan ere, adjudikazioa EZB edo LE baten esku gelditzen denean, zuzenean eta berehala laguntzen zaio desgaitasuna duten pertsonen edo gizarte-egoera kalteberan dauden pertsonen enpleguari.

Bai, noski. Eta kontratu publikoen legeriak erabat babestuak, gainera.

Kontratu Publikoei buruzko apirilaren 13ko 2/2018 Foru Legearen 36 artikuluan jasoak eta arautuak daude gaur egun. Eta, hain justu, 2006an sartu ziren kontratu publikoen foru araudian.

Estatuko legeriak Sektore Publikoko Kontratuen azaroaren 8ko 9/2017 Legearen laugarren xedapen gehigarrian arautzen ditu kontratu erreserbatuak.

Azkenik, kontratu publikoei buruzko Batasuneko legeriak ere gaitzen ditu, nola ez, kontratu erreserbatuak. Hain zuzen, Europako legeriak 2004. urtean arautu eta erregulatu zituen kontratuok. Eta kontratazio publikoaren alorrean indarrean dagoen Europako Parlamentuaren eta Kontseiluaren 2014ko otsailaren 26ko 2014/24/EB Zuzentarauak ere arautzen ditu 20. artikuluan.

Bai, eta salbuespenik gabe. Kontratu publiko guztien % 6, gutxienez, erreserbatu gisa kalifikatu behar dira.

Administrazio publiko guztiek aplikatu behar dituzte nahitaez kontratu erreserbatuak, salbuespenik gabe. Irabazi-asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro berezientzat eta laneratzeko enpresentzat erreserbatu behar da, gutxienez, aurreko urtean esleitutako kontratu publiko guztien zenbatekoaren % 6.

Hala ezartzen du Kontratu Publikoei buruzko 2/2018 Foru Legearen 36.4 artikuluak.

4. Erreserbatzen diren kontratuen zenbatekoa, gutxienez, aurreko aurrekontu-ekitaldian adjudikatutako kontratuen zenbatekoaren % 6 izanen da.

Baina hori ez da Nafarroako administrazio publikoek daukaten eginbehar bakarra; aitzitik, ezinbestean betetzekoak dira 2/2018 Foru Legearen 36. artikuluaren 5. eta 10. apartatuak ere:

5. Foru lege honen mendeko entitate guztiek ezarri eta argitaratu beharko dute zein diren erreserbako % 6 hori betetzera iristeko baldintzak, ekitaldi bakoitzean adjudikatzeko aurreikuspena duten kontratuekin, eta sortaka banatuz erreserbatzeko aukera aztertu ondotik.

10. Foru-sektore publikoa osatzen duten erakunde guztiek urtero argitaratu beharko dituzte enplegu-zentro bereziei eta laneratze-enpresei erreserbatutako kontratuen zerrenda eta zenbateko osoa.

Hau da, % 6 erreserbatzeaz gainera, bermatu behar dute bete ere betetzen dituztela; adierazi eta argitaratu behar dute nola beteko dituzten; aurrez aztertu beharko dute zein kontratu erreserbatzen ahal diren, eta kontratuak aztertu behar dituzte, haietako zein sorta erreserbatzen ahal diren zehazteko.

Azkenik, urtero argitaratu behar dira benetan erreserbatutako kontratuen zenbatekoa eta zerrenda. Azken betebehar hori funtsezkoa eta oso eraginkorra da kontratu erreserbatuak inplementatzeko; izan ere, gardentasunez eta egiazkotasunez jokatzea esan nahi du legezko betebeharraren eta administrazio publiko bakoitzaren errealitatearen artean. Baina, era berean, aukera emanen du kontratu erreserbatuen garrantzia ebaluatzeko, etengabeko hobekuntzarako neurriak ezartzeko eta haien iraunkortasuna bermatzeko.

Bai, egikaritze-baldintza berezien bidez eta erreserbaren bat hutsik gelditzen bada.

1. Badira, beraz, alternatibak, baita % 6 hori kalkulatzeko sistema osagarri bat ere, zeina Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legearen 36.5 artikuluan baitago araututa:

Alternatiben artean, erabakitzen ahalko da erreserba egiterik ez dagoen kontratuetan kontratista nagusiari baldintza hauetako bat eskatzea:

- Irabazi-asmorik gabeko EZB batekin, ekimen sozialeko EZB batekin edo laneratze-enpresa batekin azpikontratatzea enpresa-mota horiek ematen dituzten zerbitzu osagarriak.

- Langileen ordezkoak edo langile gehiago behar izanez gero, froga dezala enplegu zerbitzuei eta/edo enplegu agentziei edo Eskubide Sozialetako Departamentuari igorri diela lanpostu horiek desgaitasuna duten edo gizarte-bazterketako egoeran dauden pertsonekin betetzeko enplegu eskaintza

- Desgaitasuna duten edo gizarte-bazterketako egoeran dauden pertsonentzat lan-praktikaldiak antola ditzala. 

Beraz kontuan hartuko da % 6 hori betetze aldera, erreserbatua ez den lizitazio batean adierazi berri diren egikaritze-baldintza bereziren bat txertatzen denean. Hala ere, aipatutako artikuluak ez du ezartzen nola kalkulatuko eta ezarriko diren eskakizun horiek % 6aren ondorioetarako, baina egiten ahal dugu analogia erraz bat ildo horretan:

• Azpikontratazioaren kasuan, benetan azpikontratatutako zenbatekoa.
• Lan-eskaintza bat bidaliz gero edo lan-praktikaldiak antolatuz gero, hiruko erregela bat egiten ahal da, eta desgaitasuna duten edo gizartetik baztertuta dauden langileen ehunekoa plantilla osoarekin erlazionatu; hala, kontratuaren adjudikazio-prezioaren gaineko proportzioak emanen digu konputatu beharreko zenbateko “erreserbatua”. 

1. Aipaturiko % 6a kalkulatzeari eta lortzeari dagokionez, Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legearen 36.7 artikuluak laguntzen digu:

7. Baldin eta, kontratu erreserbatu baten prozedura bete ondotik, inolako eskaintzarik aurkeztu ez bada, edo eskaintzak egokiak ez badira, kontratua berriz lizitatzen ahalko da hasieran aurreikusitako erreserba egin gabe, ez badira funtsean aldatzen kontratuaren hasierako baldintzak. Nolanahi ere, kontratu horren zenbatekoa kontuan hartuko da artikulu honen 4. apartatuan aipatutako portzentajea biltzeko.

Kasu horretan, % 6a betetzeko zenbatekoa egozteak ez du behar azalpen gehiagorik.

Beste zernahi kontratu publiko bezalaxe.

Gogorarazten dugu nahitaezko gutxieneko % 6ak merkatu-erreserba ezartzen duela, eta, horrenbestez, Nafarroako administrazio publiko guztiek beren kontratuen zenbatekoaren % 6 erreserbatu behar dutela gutxienez. Baina, ondotik, kontratu edo lizitazio bakoitza banaka erreserbatu behar da, harik eta urteko zenbaketan kopuru horretara iritsi arte.

Horrenbestez, nahitaezko erreserbak edo merkatu-erreserbak esparru orokorra ezartzen du, eta kontratu erreserbatua, berriz, lizitazio zehatz batean gauzatzen da.

Eta kontratu erreserbatuak beste edozein kontratu bezalaxe izapidetzen, lizitatzen, iragartzen, adjudikatzen eta egikaritzen dira. Lege-baldintza bereizi bakarra da aldez aurretik jakinaraztea, Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legearen 36.6 artikuluak adierazten duen bezala.

Kontuan izanik alde bakarra parte hartzeko eskubidea mugatzea dela, gaitasun-baldintza gisa ezarri beharko da erakunde lizitatzaileek irabazi-asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro bereziak edo laneratze-enpresak izan behar dutela, eta dagokion erregistroan sailkatzearen edo inskribatzearen bidez egiaztatu beharko dute alderdi hori. Baldintza-agiri batzuetan eskakizun hori “jarduteko gaitasunean” edo “kontratatzeko gaitasunean” ikusten da, beste batzuetan “kaudimen teknikoa egiaztatzeko dokumentazioan”, eta beste batzuetan, azkenik, aparteko atal espezifiko batean. Horren adibide gisa ematen ditugu Berako Udalaren adibide bat eta Iruñeko Udalaren beste bat:

Inola ere ez.

Gezurra dirudi, baina oraindik ere badira zalantzak kontratu erreserbatuek urratu egiten ote dituzten oinarrizko printzipioak, hala nola lehia askea, tratu-berdintasuna eta lizitatzaileen diskriminaziorik eza.

Horren erantzuna ezezkoa da, ezezko biribila: Europar Batasuneko araudiak zein Estatukoak erabat berresten dute kontratu erreserbatuen figura. Nafarroaren kasuan ere, berariaz dago jasota 2006. urteaz geroztik, eta, beraz, begien bistakoa da ez duela urratzen kontratazio publikoaren printzipiorik. Ildo horretan, abenduaren 9ko 13/2009 Foru Legeak ederki asko argudiatu zuen figura hori. Hain justu, zioen azalpena irakurtzea gomendatzen dugu:

https://bon.navarra.es/eu/iragarkia/-/texto/2009/152/0/

Ez, inolaz ere.

Enpresa bakarra aurkezteak edo kontratua eskaintzeko gaitasuna enpresa bakar batek izateak ez du esan nahi urratu egiten direnik lehia askea, diskriminaziorik eza eta tratu-berdintasuna.

Printzipio horiek urratzeko, baldintza-agirietan jasota egon behar dute zerbitzua emateari loturik neurrigabetzat edo legez kontrakotzat jo beharreko ezaugarri teknikoak edo baldintzak, edo lizitatzaileak justifikaziorik gabe baztertzea eragiten dutenak.

Adibidez: administrazio batek erreserbatutzat jotzen badu hiri-barneko banaketak ibilgailu ez-kutsatzaileekin egiteko kontratua, eta enplegu-zentro berezi bat edo laneratze-enpresa bakar bat aritzen badira jarduera horretan, ez da urratuko lehia askea. Beste kontu bat izanen litzateke ezaugarri tekniko jakin batzuk dituzten ibilgailu elektrikoak erabiltzea eskatuko balitz, eta, ondorioz, baztertu eginen balira beste tipologia bateko ibilgailu ez-kutsatzaileak dituzten enpresa lehiakideak.

Espainian, 2.300 enplegu-zentro berezi eta laneratze-zentro baino gehiago daude, askotariko jarduera, zerbitzu, obra edo hornidurak eskaintzen dituztenak. Eta ez dugu ahaztu behar parte hartzen ahalko dutela Poloniako, Holandako edo Europar Batasuneko edozein herrialdetako enpresek ere. Horrenbestez, ez da zuzena aldez aurretik pentsatzea enpresa bat besterik ez dagoela. Baina, hala izanda ere, ez da urratuko lehia askea, justifikaziorik gabeko diskriminazio-preskripziorik ez badago, behinik behin.

Ildo horretan, merezi du Madrilgo Erkidegoko Kontratazio Publikoko Administrazio Auzitegiaren Erabakian ezarritako zuzenbideko oinarriak errepikatzea (87/2015 Errekurtsoa. 104/2015 Ebazpena). Gainera, gai horretan erreferentzia den Europako Erkidegoko epai bat aipatzen du (Concordia Bus):

“Adierazi behar da produktu bat enpresa batek bakarrik eman ahal izateak ez duela urratzen berez lehia askea”. Hauxe adierazten du Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak, 2002ko irailaren 17an C-513/99 (Concordia Bus Finland Oy Ab) auziari buruz emaniko epaian, auzi hartan alegatu ondotik lizitazioan puntu gehigarriak esleitu zirela autobus-mota bat erabiltzeagatik eta jakinik lizitatzaile bakar batek egiten ahal zuela proposamen hori. Ildo horretan, hauxe adierazten dute epaian: “Berez, ez da hartzen ahal tratu-berdintasunaren urraketatzat erakunde adjudikatzaileak aplikaturiko irizpideetako bat enpresa gutxi batzuek —eta, haien artean, erakunde adjudikatzaileari zegokion batek— bakarrik bete ahal izatea, ez eta alderdi hori eskaintza ekonomikoki onuragarriena zehazteko kontuan hartzea ere”.

Ez da aukera-kontua bakarrik; sortatan banatu ezean edo sorta bat erreserbatzen ez bada, justifikatu egin behar da horretarako arrazoia.

Sortak erreserbatzeak bide gehiago irekitzen ditu irabazi-asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro berezien eta laneratze-enpresen kontratazio publikoa ahalbidetzeko, eta, gainera, errazago betetzen da kontratu publiko guztien % 6 erreserbatzeko betebeharra.

Kontratu bat zatikatzen denean mintzatzen gara sortez. Legez, kontratu baten sortatzat hartzen dira berez unitate funtzional bat osatzen dutenak eta erabilera edo aprobetxamendu bereizia izaten ahal dutenak (2/2018 Foru Legearen 39.2 artikulua).

Foru araudia Kontratu Publikoen 2/2018 Legearen 41. artikuluan mintzatzen da sortak ezartzeari buruz. Hain justu, artikulu horren bi apartatu interesatzen zaizkigu:

1. Oro har, kontratuak sortatan banatuko dira, eta horietakoren bat erreserbatu beharko da foru lege honen 36. artikuluan aipaturiko entitateen parte-hartzerako. Kontratazio-organoak erabakitzen duenean kontratuaren xedea sortatan ez banatzea, edo sorta bakar bat ere erreserbatu gisa ez kalifikatzea erabakitzen duenean, arrazoitu egin beharko du.

Baldintza-agiriak muga hauek ezartzen ahalko ditu:

a) Pertsona fisiko edo juridiko bakar batek zenbat sortatarako aurkeztu dezakeen eskaintza.

b) Lizitatzaile bakoitzari zenbat sorta adjudikatzen ahal zaizkion.

Eta gogora dezagun, halaber, Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legearen 36.2 artikuluak berariaz adierazten duela kontratu baten sorta bat edo batzuk erreserbatzeko aukera:

2. Erreserbak kontratuaren xede osoari eragiten ahal dio edo haren sorta bati edo batzuei.

Pentsa dezagun orain zer aplikazio praktiko duen: esate baterako, kale-garbiketako kontratu bat sortatan banatu gabe lizitatzen bada, ziurren-ziurrenik, ezinezkoa izanen da enplegu-zentro berezi bat edo laneratze-zentro bat aurkeztea, ez dituztelako beharrezko makinak eta bitartekoak, ezta eskatutako kaudimena edo enpresa-sailkapena ere.  Alabaina, kontratu hori sortatan eginez gero (bat pintadak garbitzeko, beste bat zakarrontziak hustu eta mantentzeko, eta hirugarrena kaleak garbitzeko), eta, gainera, pintadak garbitzekoa eta paperontziak hustekoa erreserbatutzat joz gero, enplegu-zentro bereziak eta laneratze-enpresak baino ez dira aurkezten ahalko eta haiek bakarrik izaten ahalko dira adjudikaziodun.

Kontratua sortatan egiteak ospe txarra du oraindik, zoritxarrez ugari izan baitira iruzurrezko jardunbideak. Dena den, aldatu beharra dago pentsamolde hori; izan ere, kontratu publikoei buruzko 2014/24/EB Zuzentarauak nabarmen aldatzen du sortei buruzko erregulazioa 46. artikuluan, eta zuzentarau hori ekarrita dago Estatuko eta Foru Komunitateko lege-ordenamendura. Laburpen gisa:

• Sortak ez dira salbuespena, ezpada betebeharra: botere adjudikatzaileek sortatan zatitu behar dituzte kontratuak, eta, gainera, justifikatu egin behar dute banaketa hori espedientean.
• Are gehiago: foru araudiari jarraikiz, kontratua sortatan zatitu ondotik, bat behintzat erreserbatu egin behar da, eta, hala egin ezean, justifikatu egin behar da zergatik ez den zatitu.
• Libre da sorten tamaina eta kopurua erabakitzea.
• Mugatzen ahal da lizitatzaile batek zenbat sortatan parte hartzen ahal duen.
• Era berean, mugatzen ahal da lizitatzaile bera zenbat sortatan izaten ahal den adjudikaziodun.

Eta, orain, pentsa ditzagun zenbait aukera: Hondakinak biltzeko kontratu bat, erreserbatutzat jotzen duena tamaina handiko hondakinak edo papera gaika biltzea. Obra publikoko kontratu bat, erreserbatutzat jotzen dituena obra-hondakinak erretiratzeko, obra garbitzeko edo pladur-instalazioei dagozkien sortak. Publizitate instituzionaleko kontratu bat, erreserbatutzat jotzen dituena hiri-mezularitzako edo kopiagintzako sortak.

Jardunbide egoki gisa, aipatzekoa da Iruñeko Udalaren Trebatu proiektua. Egitasmo horren helburuetako bat da zehatz-mehatz lantzea kontratuak sortatan banatzeko aukera, enplegu-zentro berezien eta laneratze-enpresen kontratazioa errazteko.

Berez, ekimen sozialekoak ez diren edo irabazi-asmoa duten enplegu-zentro bereziak onartzea jotzen da legez kanpokotzat.

Horri dagokionez, adierazi behar da laneratze-enpresek jada ez dutela irabazi-asmorik, hala eskatzen baitu legeak. Hala ere, enplegu-zentro bereziak irabazi-asmokoak edo irabazi-asmorik gabeak izaten ahal dira, baina Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legearen 36.1 artikuluak berak baldintza espezifiko gisa eskatzen die enplegu-zentro bereziei irabazi-asmorik gabeak edo ekimen sozialekoak izatea; bigarren paragrafoan, berriz, legez definitzen du kontzeptu hori, eta, hala, segurtasun juridikoa ematen dio:

1. Adjudikazio botereek zerbitzu-, obra- eta hornidura-kontratuen eta zerbitzuak emateko kontratuen adjudikaziorako prozeduretan parte hartzeko aukera erreserbatuko diete irabazi asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu zentro bereziei edo laneratze enpresei.

 

 

Foru lege honen aplikazioaren ondorioetarako, ekimen sozialeko enplegu-zentro berezitzat jotzen dira irabazi-asmorik gabeko entitate pribatu baten edo batzuen (elkarteak, fundazioak edo ekonomia sozialeko bestelako entitateak) zuzeneko partaidetza edo sustapena % 90 baino gehiagokoa dutenak, zeinek betebehar gisa beren gain hartu baitute, estatutuetan edo fundatze-erabakietan, beren etekin guztiak berrinbertitzea desgaitasuna dutenentzako enplegu-aukerak sortzeko.

Ondorioz, kontuan izan behar dugu ezen, ekimen sozialekotzat jotzeko, oinarrizko bi baldintza bete behar dituztela: estatutuen arabera, beharturik egotea beren irabazi guztiak desgaitasuna duten pertsonak laneratzeko berrinbertitzera; eta enplegu-zentro bereziaren % 90 gutxienez irabazi-asmorik gabeko erakunde pribatuek kapitalizatuta egotea.

Legeen eta jurisprudentziaren bilakaeran dago oinarrituta aukera hori, irabazi-asmorik gabeko erakundeei kontratuak esklusiboki erreserbatzeko aukera osatu baitute. Ildo horretan, Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak behin eta berriz eta aho batez adierazi duenez (2014ko abenduaren 11ko Epaia, C-113/13 auziari emana, judizio aurreko erabakia, Spezzino kasua; eta 2016ko urtarrilaren 28ko Epaia, C-50/14 auziari emana, epai aurreko erabakia, Casta kasua), ez da jotzen ezartzeko askatasunaren eta zerbitzuak aske emateko askatasunaren aurkakotzat kontratu publikoak Italiako Gurutze Gorriari adjudikatzea (zuzenean eta publizitaterik gabe), baldin eta esleituriko zerbitzuak emateak benetan laguntzen badu irabazi-asmorik gabeko helburu sozial bat lortzen, bai eta elkartasunaren eta aurrekontu-efizientziaren helburuak lortzen ere.

Justizia Auzitegiak Sodemare auziari buruz (C-70/95) 1997ko ekainaren 17an emaniko Epaia da horren aurrekari argia, eta doktrina ezarri zuen. Auzi hartan, epaitu zen ea Erkidegoko zuzenbidearekin bateragarria ote zen gizarte-laguntzako sistema bat eratzea, esklusiboki erreserbatzen zitzaiena irabazi-asmorik gabeko erakundeei. Europar Erkidegoko Justizia Auzitegiak iritzi zion elkartasun-printzipioan oinarritutako gizarte-laguntzako sistema bat zela, eta arrazoia eman zion Italiako Estatuari: Italiak, bere eskumena baliatuz, legitimoki uste zuen irabazi-asmorik ez izatea zela modurik onena kontratazio publikoan bere helburuak lortzeko.

Legediak ez du ezartzen gutxienekorik. Proportzionala eta justifikatua izan behar du.

Bada nolabaiteko nahasmena —edo, hobeki esanda, praxi okerra— adjudikazio-irizpideetan prezioa haztatzeari buruz. Horregatik, juridikoki azaldu eta argudiatu nahiko genuke prezioa adjudikazio-irizpide guztien % 90ekin baloratzea bezain baliozkoa, logikoa eta legezkoa dela haren haztapena % 10ekoa bakarrik izatea.

Kontratu erreserbatu bat beste zernahi lizitazio bezalaxe izapidetzen da. Horregatik, kontratu erreserbatuaren baldintza-agiriak zehaztu egin behar ditu enpresa adjudikaziodunak bete beharreko adjudikazio-irizpideak, eta, haien artean, prezioa. Horri dagokionez, ohiko bilakatu da irizpide ekonomikoa gehiegi eta neurriz kanpo haztatzea, eta alde batera uztea irizpide teknikoak, sozialak edo kalitateari dagozkionak.

Ari da joera hori alderantzikatzen, eta, administrazio publiko askok irizten diote gehiegitxo haztatzen dela irizpide ekonomikoa eta kaltegarria dela jardunbide hori; izan ere, horrek berekin ekarri du kalitate kaskarra nagusitzea kontratuak eta zerbitzu publikoak gauzatzean, bai eta zerbitzuok emateko kontratatutako pertsonen soldata- eta lan-baldintzak okerragotzea ere.

Eguneroko hizkuntzan esateko, merkeak berekin du garestia. Eta eruditoek diotenari heldu nahi izanez gero, aipatzen ahal ditugu Antonio Machado (“ergel orok nahasten ditu balioa eta prezioa”) eta Oscar Wilde (“zinikoak badaki gauza guztien prezioa, baina bakarrari ere ez dio ematen balioa”).

Kontratu publikoei buruzko ezein araudik (ez Foru Komunitatekoak, ez Estatukoak, ez Europakoak) ez du jasotzen prezioak gutxieneko haztapen jakin bat izan behar duenik; aitzitik, logikak, interes publikoak eta kontratuaren ezaugarriek berek zehaztu behar dute haztapena. Nafarroako kontratuen araudia aztertzen badugu, ez da aipamenik prezioak izan behar duen edo ez duen pisuari edo haztapenari buruz, eta bakar-bakarrik aitatzen da irizpidea izaten ahal dela prezioa edo izaten ahal dela, berebat, irizpide-multzo bat, barnean harturik ingurumen- eta gizarte-irizpideak, jakina. Irizpide automatikoak edo objektiboak ez dira nahastu edo lotu behar prezioarekin.

Hori horrela, arrazoizkoa izanen da ordenagailuen hornidura-kontratu batean eskaintza ekonomikoa guztizkoaren % 90ean balioestea, baldin eta xehetasunez deskribatu badira bete beharreko preskripzio teknikoak eta premia teknologikoak. Alabaina, garbiketa-zerbitzu bat lizitatzeaz ari bagara, kontuan izanik behar bezala zenbatetsi direla zerbitzu horren lan-kostuak eta makinei zein materialei dagozkienak, ez du zentzurik prezioa gehiegi haztatzeak; izan ere, zenbatespen horien azpitik dagoen edozein eskaintza ekonomikok neurriz kanpoko baja sorraraziko du (ausarkeriazko eskaintza), edo kalitate-estandar onargarrien azpitik emanen du zerbitzua, kostu txikiko produktu edo materialak baliatuz, edo are kaskartu eginen ditu langileen lan-baldintzak.

Gai horri dagokionez, adibidetzat hartzen ahal dugu Iruñeko Udalaren baldintza-agiri hau, Biurdana parkeko komunak kudeatzeko kontratu erreserbatuari dagokiona. Agiri horretako adjudikazio-irizpideen artean, ez da aintzakotzat hartzen prezioa, ezta % 1 ere:

Irizpide ekonomikoari esleitutako haztapenari dagokionez, esan behar da ezen, txikia izanik ere, koherentea eta proportzionatua izan behar duela. Eta jurisprudentziak aho batez jasotzen duen bezala, zorrotz errespetatu behar da kontratazio-organoaren diskrezionalitatea; izan ere, ordenamenduak organo horri esleitzen dio eskaintzarik onena bilatzeko egokitzat jotzen dituen hautaketa-irizpideak zehaztea eta irizpide horiek haztatzea.

Ondorioz, errespetatu egin behar da kontratazio-organoaren aukeratzeko askatasuna. Ildo horretan, Auzitegi Gorenak “irizpide-askatasuna” aitortu dio organo horri, nahiz eta “errespetatu egin behar dituen administrazio-kontratazioari buruzko gure araudia osatzen duten funtsezko arauak, hala nola lehia askea eta gardentasun administratiboa” (Auzitegi Gorenaren Epaia, III. sala, 2009ko maiatzaren 27koa – ROJ: Auzitegi Gorenaren 3589/2009 Epaia). Ildo beretik, Europar Batasuneko jurisprudentziak adierazi du adjudikatzaileak askatasuna duela adjudikazio-irizpideak aukeratzeko eta haien haztapena zehazteko (Europako Erkidegoko Justizia Auzitegiaren 2005eko urriaren 27ko Hirugarren Salaren Epaia, C-234/03 auziari dagokiona), betiere eskaintzarik onuragarriena identifikatzera bideratuta badaude eta ez badio ematen hautatzeko askatasun baldintzagabea (Europako Erkidegoko Justizia Auzitegiaren Epaia, Seigarren Sala, 2003ko abenduaren 4koa, C-448/01 auziari dagokiona).

Azkenik, kontuan izan behar dugu 2014/24/EB Zuzentarauak ordeztu egin duela “eskaintza ekonomikorik onuragarriena” kontzeptua. Hauxe jasotzen du 89. kontuan hartuzkoan: “2004/7/EE eta 2004/18/EE Zuzentarauetan «eskaintza ekonomiko onuragarriena» izenez ezagutzen diren adjudikazio-irizpideekin ez nahasteko, bestelako terminologia erabili behar da kontzeptu hori adierazteko: «kalitate/prezio erlaziorik onena», alegia”. Pasarte hori letra lodiz nabarmenduta, irizten diogu ez dagoela beste ezer gaineratu beharrik.

Bai, jakina. Kontratu erreserbatuak edozein kontratu, zenbateko, prozedura eta jarduera-sektoretan aplikatzen ahal dira.

Erreserbatutzat jotzen ahal da zerbitzu-, obra- eta hornidura-kontratu bat, bai eta zerbitzu-emakidako bat ere.

Erreserbatutzat jotzen ahal dira, berebat, prozedura ireki, mugatu, sinplifikatu edo negoziatu bat, lehia-elkarrizketa bat, berrikuntzarako elkarte bat, esparru-akordio bat edo kontratu txiki bat ere.

Era berean, erreserbatutzat hartzen ahal dira zortziehun euroko kontratu bat eta zortzi milioi euroko beste bat.

Edozein kontratu hartzen ahal da erreserbatutzat, baina aldez aurretik azterketa erraz bat egitea gomendatzen dugu, eskaria (kontratazio publikoa) eskaintzara egokitzeko (enplegu-zentro bereziak eta laneratze-enpresak izatea, kontratua behar bezala egikaritu ahal izateko).

Horixe da, hain zuzen ere, web-orri honen helburu nagusietako bat: kontratazio-teknikari guztiek, administrazio publikoek eta kontratazio-organoek hiru klik baino gutxiago eginda jakin ahal izatea ba ote dagoen laneratze-enpresarik edo enplegu-zentro berezirik kontratua behar bezala emateko. Eta, erantzuna baiezkoa bada, erreserbatutzat kalifikatzea.

Bai, gehienez % 20 azpikontratatzen ahal da.

Hala ezartzen du Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legearen 36.9 artikuluak:

9. Kontratu erreserbatuetan baimenduko den gehieneko kontratazio-portzentajea kontratuaren prezioaren % 20koa izanen da, salbu eta azpikontratazioa egiten bada beste enplegu-zentro berezi batekin edo laneratze-enpresa batekin; kasu horretan, foru lege-honek aurreikusten duen azpikontratazio-araubide orokorra aplikatuko da.

Neurri horrek saihestu nahi du irabaz-asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro berezi edo laneratze-enpresa ez diren erakunde edo enpresak azpikontratatzea, kontuan izanik horrek desitxuratu eginen lukeela, dudarik gabe, kontratu erreserbatuaren tasuna. Are gehiago, lege-iruzurra ere izan liteke, zenbait kasutan agerian gelditu den moduan.

Kontuan izan behar dugu zein den kontratu erreserbatuaren helburua: desgaitasuna duten pertsonak edo bazterketa-egoeran edo -arriskuan daudenak kontratatzea. Baina adjudikazio erreserbatuaren ondotik adjudikazioaren zenbatekoaren % 60 merkataritza-enpresa batekin azpikontratatuko balitz eta azkenean profil horiek ez dituzten pertsonek emanen balute zerbitzua, zentzugabea litzateke erreserba hori. Azpikontratazioa mugatzearekin, hortaz, saihestu egiten da nahi ez den efektu hori.

Ez da ahal izatea bakarrik; eginbehar bat da salbuestea.

Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legera itzuliko gara, zeinaren 36.8 artikuluak hauxe jasotzen baitu:

8. Kontratu erreserbatuetan ez da eskatuko berme-eratzerik, behin-behinekorik nahiz behin betikorik, non eta ez den, salbuespen gisa, horretarako beharra espedientean arrazoitzen.

Kontratu erreserbatuen kasuan, foru araudiak behin betiko bermeetara ere zabaldu du behin-behineko bermeen salbuespen orokorra (2/2018 Foru Legearen 70.1 artikulua), kontuan harturik zer ezaugarri berezi dituzten kontratu erreserbatuek eta erakunde onuradunek (irabazi-asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro bereziak eta laneratze-enpresak).

Neurri hori bat dator erakunde horien helburu sozialarekin, eta kontratu horiek ez dute arriskurik sortzen kontratua ez betetzearen ondoriozko erantzukizunei dagokienez. Laburbilduz, erakunde horiei kontratatzeko erraztasunak ematea da helburua, baita haien xede eta onura soziala sustatzea eta finantza-karga edo gastu ez-produktiboa saihestea ere.

Bai, posible da. Eta kasu jakin batzuetan oinarrituta dago, gainera.

Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legearen beste berritasun bat —kontratu erreserbatuei loturik— 36.2 artikuluan dago jasota, zeinaren bigarren apartatuak alderdi hau arautzen baitu:

2. Erreserbak kontratuaren xede osoari eragiten ahal dio edo haren sorta bati edo batzuei. Edonola ere, prestazioek entitate horien berezitasunekin bat etorri beharko dute.

Erreserba 1. apartatuko entitate mota guztietarako edo haietako baterako egiten ahalko da.

Zenbait kasutan, justifikaturik dago erreserba 36. artikuluan adierazitako bi enpresa-tipologietako batera mugatzea, eta horrexegatik jaso da bigarren apartatuko bigarren paragrafoan:

• Kontratuaren xedea egokiagoa denean desgaitasuna duten pertsonek edo gizartetik baztertuta edo baztertzeko arriskuan daudenek emateko.
• Kontratu-prestazioari dagokion jarduera-sektorean erakunde-mota bakar batek jarduten duenean, dela irabazi-asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro bereziek, dela laneratze-enpresek.
• Administrazio publiko jakin baten enplegu-beharrizanek, gizarteratze- eta laneratze-premiek edo plan estrategikoek lehentasuna ematen diotenean kolektibo jakin batzuk kontratatzeari.
• Ekintza positibo bat egin nahi denean, laneratze-enpresetarako erreserbatzearekin loturik. Kontua da gure herrialdean enplegu-zentro berezien kopurua hamar aldiz handiagoa dela laneratze-enpresena baino, eta, horrenbestez, bermaturik gelditzen da kuota bat laneratze-enpresentzat. Erreserbaren barneko erreserba bat da.
• Posible litzateke, orobat, kontratu bat desgaitasun intelektuala duten enplegu-zentro berezietarako soilik erreserbatzea, konparazio baterako. Eta hori guztia aipatutako arrazoiei jarraikiz: zerbitzua emateko gaitasuna, ekintza positiboa, bi lehentasun dituzten kolektiboak, eta kontratuaren xedea betetzen jarduten duten enplegu-zentro berezi bat izatea.

Jarraian, laneratze-enpresei bakarrik erreserbatutako adibide bat ikusiko dugu:

Bai, baina aurreikusita baldin badago prozedura zentralizatuaren baldintza-agirian.

Aukera horri buruz mintzo da Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legearen 36.3 artikulua:

3. Kontratazio zentralizatuaren xede diren sektoreetan, kontratazio organoek horretatik kanpo kontratatzen ahalko dute, kontratua erreserbatzeko hautua egiten badute, baldin eta kontratazio zentralizatuko prozedurako agirietan salbuespen hori aurreikusi baldin bada.

Kontratu erreserbatuak aplikatzeko batzuetan sortzen den zailtasunetako bat da aldez aurretik kontratu zentralizatuak egotea, horrek galarazi egiten baitu administrazio publiko batek kontratu bat erreserbatzea irabazi-asmorik gabeko edo ekimen sozialeko enplegu-zentro berezientzat edo laneratze-enpresentzat.

Kontratu Publikoei buruzko 2/2018 Foru Legearen 10. artikuluan arautzen dira erosketa-zentralak:

10. artikulua. Erosketen zentralak.

1. Botere-adjudikatzaileek obra-, hornidura- eta/edo zerbitzu-kontratuak egiten ahalko dituzte, xede horretarako soilik sortutako erosketa-zentral baten bidez, eta erosketa-zentral hori izanen da beti kontratazio-organoa.

2. Botere-adjudikatzaileak foru lege honi jarraikiz sortzen diren erosketa-zentralei atxikitzen ahalko zaizkie, arau hauek betez betiere:

a) Berariazko egintza baten bidez, adjudikazio botereak adieraziko du erosketa-zentralean parte hartzeko borondatea eta atxikitzeko baldintza zehatzak onartzen dituela.

 

b) Berariazko egintza baten bidez, erosketa-zentraleko organo eskudunak atxikipena onartuko du.

Beraz, bi ekintza osagarri gomendatzen ditugu:

• Erosketa-zentralak eratzean, berariaz aurreikustea eta baldintza-agirietan jasota uztea botere adjudikatzaileek zentral horretatik kanpo kontratatzen ahalko dutela, baldin eta kontratu horiek erreserbatutzat jotzen badira.

• Botere adjudikatzaileek, erosketa-zentral batean parte hartzeko borondatea adierazteko berariazko egintzan, adierazi egin behar dute atxikitzeko salbuespena izanen dela kontratu jakin bat erreserbatutzat jotzea; kasu horretan, izanen du zentraletik kanpo kontratatzeko ahala.